Ekologiczna żywność stanowi specyficzną kategorię towarów spożywczych, która jest objęta rygorystycznym regulacjom prawnym zarówno w Europie, jak i Stanach Zjednoczonych. Głównym dokumentem regulującym tę sferę w Unii Europejskiej jest Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/848 w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych, które obowiązuje od stycznia 2022 roku. Po drugiej stronie Atlantyku nadzór za regulowanie tego sektora spoczywa na Departamencie Rolnictwa Stanów Zjednoczonych, który ustanowił całościowy system certyfikacji USDA Organic.
Definicja żywności ekologicznej wykracza daleko poza proste stwierdzenie, że produkty te powstają bez chemicznych środków ochrony roślin. Wedle z europejskimi regulacjami, produkt może nosić nazwę ekologiczny tylko wtedy, gdy zawiera co najmniej dziewięćdziesiąt pięć procent składników pochodzących z rolnictwa ekologicznego. Amerykańskie standardy USDA stosują identyczny próg, choć ustanawiają również kategorię produktów oznaczonych jako „made with organic”, które muszą zawierać minimum siedemdziesiąt procent organicznych składników, lecz nie mogą stosować oficjalnej pieczęci USDA organic.
Biologiczne podstawy produkcji ekologicznej bazują na szeregu kluczowych zasadach agrotechnicznych. Rolnicy ekologiczni muszą stosować zmianowanie upraw, co oznacza cykliczne zmienianie rodzaju roślin uprawianych na tym samym polu. Ta praktyka zapobiega degradacji gleby i naturalnie ogranicza występowanie szkodników. W miejsce syntetycznych nawozów, gospodarstwa ekologiczne wykorzystują kompost, rośliny motylkowate oraz naturalne preparaty dopuszczone przez odpowiednie instytucje certyfikujące.
Hodowla zwierząt w systemie ekologicznym odróżnia się fundamentalnie od konwencjonalnej produkcji zwierzęcej. Zwierzęta muszą mieć dostęp do terenów zewnętrznych przez określoną część roku, a ich dieta ma się składać na paszach ekologicznych. Unijne przepisy wykluczają rutynowego stosowania antybiotyków jako środków profilaktycznych, pozwalając na ich użycie wyłącznie w przypadkach rzeczywistej choroby. Amerykańskie normy przyjmują zbieżne podejście, wymagając przestrzegania okresu karencji po podaniu leków weterynaryjnych.
Nadzór jakości i certyfikacja reprezentują nieodzowny element systemu żywności ekologicznej. W Unii Europejskiej każde gospodarstwo wytwarzające żywność ekologiczną musi być zarejestrowane i kontrolowane przez uprawnione jednostki certyfikujące minimum raz w roku. Kontrolerzy sprawdzają nie tylko przestrzeganie zasad uprawy, ale również prowadzenie właściwej dokumentacji, magazynowanie produktów oraz oddzielenie od konwencjonalnych upraw. W Stanach Zjednoczonych funkcję tę spełniają jednostki certyfikujące zatwierdzone przez USDA, które realizują podobne inspekcje zgodnie z National Organic Program.
Oznakowanie produktów ekologicznych jest objęte szczegółowym wymaganiom prawnym. W Europie wymagane jest umieszczenie unijnego logo ekologicznego w postaci zielonego liścia złożonego z gwiazdek, a także wskazanie miejsca pochodzenia surowców. Logo to może znaleźć się wyłącznie na produktach spełniających wszystkie wymogi rozporządzenia. Transatlantyckie oznakowanie wykorzystuje charakterystyczną pieczęć USDA Organic, którą mogą posiadać tylko artykuły zawierające minimum dziewięćdziesiąt pięć procent ekologicznych składników.
Aspekt glebowy produkcji ekologicznej zasługuje na szczególną uwagę. Rolnictwo ekologiczne koncentruje się na budowaniu żyzności gleby poprzez zwiększanie zawartości materii organicznej. Gleba postrzegana jest nie jako martwy substrat, ale jako żywy organizm pełen mikroorganizmów, grzybów i innych form życia, które kooperują z korzeniami roślin. Ta filozofia prowadzi do stosowania technik takich jak okrywanie, kompostowanie oraz uprawa roślin poprawiających strukturę gleby.
Przetwarzanie żywności ekologicznej również jest objęte restrykcyjnym zasadom. Dozwolone są tylko konkretne dodatki konserwujące i metody obróbki, które są akceptowane przez odpowiednie organy regulacyjne. Unijne przepisy obejmują szczegółową listę dopuszczonych składników dodatkowych, która jest znacznie krótsza niż ta obowiązująca w konwencjonalnym przetwórstwie spożywczym. Wykluczone są między innymi sztuczne barwniki, substancje zapachowe oraz większość utrwalaczy.
JedzEko – Ekologiczna Żywność
Różnice między unijnym a amerykańskim systemem certyfikacji, choć niewielkie, mają ważne znaczenie dla międzynarodowego handlu. Unia Europejska i Stany Zjednoczone zawarły umowę o wzajemnym uznawaniu standardów ekologicznych, co oznacza, że produkty certyfikowane w jednym regionie mogą być sprzedawane jako ekologiczne w drugim bez dodatkowej certyfikacji. Nie wszystkie kraje trzecie cieszą się takiego przywileju, co komplikuje import produktów ekologicznych z innych regionów świata.
Biologiczny charakter żywności ekologicznej przejawia się także w zakazie stosowania organizmów modyfikowanych genetycznie. Zarówno europejskie, jak i amerykańskie regulacje wyraźnie zakazują wykorzystywania GMO w produkcji ekologicznej, co obejmuje nie tylko same rośliny, ale również pasze dla zwierząt oraz składniki przetworzonych produktów. Ta zasada nakłada wzmożonej czujności w krajach, gdzie uprawa GMO jest powszechna, aby uniknąć niezamierzonego skażenia ekologicznych upraw.